در دنیای سیستم‌عامل‌ها (به‌ویژه لینوکس و یونیکس)، واژه‌هایی مثل شل، ترمینال، کنسول و خط فرمان زیاد به گوش می‌خورن. خیلی‌ها این اصطلاح‌ها رو به جای هم به کار می‌برن، اما هر کدوم معنای مشخصی دارن. در این مقاله به زبان ساده و با مثال‌های روزمره این تفاوت‌ها رو بررسی می‌کنیم.

در دنیای سیستم‌عامل‌ها (به‌ویژه لینوکس و یونیکس)، واژه‌هایی مثل شل، ترمینال، کنسول و خط فرمان زیاد به گوش می‌خورن. خیلی‌ها این اصطلاح‌ها رو به جای هم به کار می‌برن، اما هر کدوم معنای مشخصی دارن. در این مقاله به زبان ساده و با مثال‌های روزمره این تفاوت‌ها رو بررسی می‌کنیم.

۱. Shell (شل) چیست؟

شل یک برنامه است که دستورات متنی شما را می‌گیرد، به سیستم‌عامل می‌فرستد و خروجی را نمایش می‌دهد.

ویژگی‌ها:

رابط بین کاربر و سیستم‌عامل

قابل برنامه‌نویسی (اسکریپت‌نویسی)

انواع مختلف دارد:

در لینوکس/مک: bash, zsh, fish

در ویندوز: cmd.exe, PowerShell

مثال: وقتی می‌نویسید ls یا dir، شل آن را به سیستم‌عامل می‌فرستد و خروجی نمایش می‌دهد.

۲. Terminal (ترمینال) چیست؟

ترمینال در اصل یک دستگاه فیزیکی قدیمی بود (صفحه نمایش + کیبورد) که به کامپیوترهای مین‌فریم متصل می‌شد. امروزه ترمینال به صورت نرم‌افزار وجود دارد و به آن Terminal Emulator می‌گویند.

ویژگی‌ها:

فقط یک قاب برای ورودی/خروجی متنی است.

خودش دستوری را اجرا نمی‌کند.

شل را درون خود اجرا می‌کند.

نمونه‌ها:

لینوکس: GNOME Terminal, Konsole

مک: iTerm2, برنامه‌ی پیش‌فرض Terminal

ویندوز: Windows Terminal

مثال: وقتی روی دسکتاپ خود پنجره‌ی ترمینال باز می‌کنید، در واقع یک ترمینال امولاتور است که شل (مثل bash یا PowerShell) داخلش اجرا می‌شود.

۳. Console (کنسول) چیست؟

کنسول به محیط متنی پایه‌ای سیستم گفته می‌شود، جایی که بدون محیط گرافیکی (Desktop Environment) مستقیماً با سیستم کار می‌کنید.

ویژگی‌ها:

همیشه در سطح سیستم‌عامل وجود دارد.

در لینوکس همان TTY‌ها هستند (صفحه سیاه با Ctrl+Alt+F1 تا F6).

در ویندوز، "Windows Console Host" (conhost.exe) همین نقش را ایفا می‌کند.

مثال: اگر لینوکس شما بدون محیط گرافیکی بوت شود، صفحه‌ای سیاه می‌بینید که از شما login می‌خواهد. این همان کنسول است.

۴. Command Line (خط فرمان) چیست؟

Command Line یک رابط کاربری متنی است که در آن دستور می‌نویسید. بیشتر از اینکه یک برنامه باشد، یک مفهوم است.

ویژگی‌ها:

همان "خطی" است که شما دستور تایپ می‌کنید.

می‌تواند در شل‌های مختلف یا حتی برنامه‌های دیگر (مثل MySQL CLI یا Python REPL) باشد.

مثال: وقتی می‌نویسید:

git status

خود این خطی که تایپ کردید = Command Line

خلاصه و جمع‌بندی

Shell (شل): برنامه‌ای که دستورات را می‌گیرد و اجرا می‌کند.

Terminal (ترمینال): قاب نمایشی (معمولاً نرم‌افزاری) که شل را در خود اجرا می‌کند.

Console (کنسول): محیط متنی پایه‌ای سیستم (مثل TTY در لینوکس یا Windows Console).

Command Line (خط فرمان): همان جایی که دستور می‌نویسید؛ بخشی از تجربه‌ی شل.

مثال واقعی:

اگر لینوکس را بدون محیط گرافیکی بالا بیاورید → کنسول

اگر دسکتاپ دارید و "پنجره ترمینال" باز کنید → ترمینال امولاتور

اگر داخل آن bash یا zsh اجرا شود → شل

اگر تایپ کنید ls -l → این دستور روی Command Line است.

بنابراین:

کنسول = محیط متنی پایه‌ای

ترمینال = نرم‌افزاری که شبیه کنسول عمل می‌کند

شل = برنامه‌ای که دستور می‌گیرد و اجرا می‌کند

خط فرمان = همون خطی که شما داخل شل تایپ می‌کنید.

به صورت ساده و در زبان عامیانه برای هر کدام تعاریف زیر را باید در نظر گرفت:

Shell: رابط مستقیم کاربر با سیستم عامل یعنی وقتی شما دستوری وارد میکنید شل اون رو به سیستم عامل داده و اجرا میکند.

Terminal: اگر سیستم عامل شما دارای رابط گرافیکی باشد ترمینال فقط یک قاب است که شما بتوانید در آن محیط گرافیکی با shell کار کنید.

Console: در صورتی که سیستم عامل شما دارای رابط گرافیکی نباشد قاب شما برای استفاده از shell کنسول می باشد در اصل شما شل رو درون کنسول خواهید دید.

Command Line: کامند لاین صرفا اون نشان گر و اون خطی میشه که شما دارید دستورتون رو تایپ میکنید.

با تشکر از توجه شما.